ايران و پس از آن با روى كار آمدن افشاريه و زنديه و قاجاريه و ركود تجارت خارجى توليد ابريشم نيز در گيلان به دليل درگيريهاى ايران در جنگهاى مختلف دچار ركود شد . خريداران خارجى نيز به همين دليل به بازارهاى ديگر روى آوردند . در نيمه اول قرن نوزدهم پس از يك رونق مجدد به دليل بروز بيمارى پبرين « 49 » از سال 1864 تا 1890 توليد ابريشم در گيلان به شدت كاهش يافت . تا جايى كه در سال 1889 محصول ابريشم گيلان فقط به 88500 كيلو رسيد . بروز بيمارى كرم ابريشم از يك طرف و ضايعات اقتصادى آن از طرف ديگر كشاورزان گيلان را به تدريج از پرداختن به اين فعاليت حساس و از نظر اقتصادى نامطمئن دلسرد كرد . از اوايل اين قرن كوششهاى تازه‌اى براى احياى پرورش كرم ابريشم در گيلان به عمل آمد . به دنبال تأسيس اداره نوغان و پرورش كرم ابريشم در گيلان و احداث كارخانه ابريشم‌كشى كه هنوز نيز فعاليت دارد ، حمايتهاى دولت از توليدكنندگان ابريشم آغاز شد . ورود ابريشم مصنوعى به بازار مصرف ايران و كاهش كشش بازار ابريشم طبيعى به علت عدم توجه به مشكلات توليدكنندگان از طرف دولت به توليد ابريشم در گيلان طى سالهاى 1340 تا اواخر 1350 لطمه زيادى وارد كرد . در سالهاى اخير حمايتهاى دولت از توليدكنندگان ابريشم براى احياى مجدد آن از سر گرفته شد . تحويل تخم نوغان اصلاح شده و بذر توت پربرگ به ابريشم‌كاران و در كنار آن تضمين خريد پيله از آنان به قيمت نسبتا خوب در سالهاى اخير موجبات برانگيختن رغبت مجدد كشاورزان به پرورش كرم ابريشم مخصوصا در شهرستانهاى رشت ، صومعه‌سرا ، فومن ، لاهيجان و لنگرود را فراهم ساخت . در فصل بهار كشاورزان ابريشم‌كار براى تأمين كمبود برگ توت مورد نياز كرمهاى ابريشم به روستاهاى شهرستانهاى مجاور روى آورده و برگ درختان توت را به قيمتهاى زياد از روستائيانى كه ابريشم‌كارى ندارند مىخرند . پرورش كرم ابريشم يك فعاليت جنبى كشاورزان گيلان است . چرا كه دوره پرورش آن كوتاه و شرايط اشتغال آن به فعاليت تمام‌وقت نياز ندارد . از اينرو كشاورزان در كنار كار اصلى خود به پرورش كرم ابريشم نيز مىپردازند . بر اساس نتايج آمارگيرى كشاورزى روستائى سال 1361 « 50 » ، تعداد واحدهاى پرورش‌دهنده كرم ابريشم در كشور 53332 واحد و كل توليد پيله آنها 2255 تن بوده است . سهم گيلان از بهره‌برداريها 30151 ( 5 / 56 % ) و از توليد 1906 تن ( 5 / 84 % ) بوده است . بنابراين ، متوسط توليد هر واحد بهره‌بردارى سالانه حدود 3 / 63 كيلوگرم پيله است كه از متوسط كشور يعنى 3 / 42 كيلو حدود 21 كيلو بيشتر مىباشد . مقايسه توليد پيله ابريشم در سال 1352 با سال 1361 نشان مىدهد كه توليد آن از 689645 كيلو در سال 1352 به 1906000 كيلو در سال 1361 افزايش يافته است . فعاليتهاى مربوط به پرورش كرم ابريشم در 955 روستا از كل 2814 روستاى استان متداول است . در اين ميان شهرستان لاهيجان با 294 روستا ، فومن با 166 روستا و رشت با 119 روستاى داراى فعاليت پرورش كرم ابريشم در مراتب بالا قرار دارند . تعداد خانوارهاى نوغاندار استان در سال 1366 مجموعا 38227 خانوار بوده كه 77349 كيلو تخم نوغان از شركت ابريشم ايران در استان گيلان دريافت كرده‌اند . شركت ابريشم ايران با سيزده شعبه خود در استان گيلان نواحى پرورش كرم ابريشم را زير پوشش خدماتى خود دارد . در حال حاضر مهمترين نواحى فعال در توليد پيله ابريشم عبارتند از رشت با 9800 خانوار نوغاندار ، لاهيجان 8229 خانوار نوغاندار ، لنگرود با 4628 خانوار ، آستانه با 3083 خانوار ، فومن با 3000 خانوار ، شلمان با 3505 خانوار و طاهر گوراب و كسما مجموعا با 3500 خانوار نوغاندار « 51 » . در سال 1369 حدود 115339 جعبه تخم نوغان در استان گيلان توزيع شده است كه بيش از 57 % كل تخم نوغان توزيع شده در كشور مىباشد . مسئله مهم در پرورش كرم ابريشم تأمين برگ درخت توت براى تغذيه كرمهاست . از اينرو هر خانواده نوغاندار ناگزير از ايجاد توتستان است . در سال زراعى 65 - 1364 مجموعا 6379 هكتار توتستان در گيلان برگ توت لازم براى تغذيه كرم ابريشم را تأمين مىكرد . در دوره پرورش كرمها چنانچه برگهاى موردنياز به موقع تأمين نشود كرمها ضعيف شده و قادر به توليد پيله سالم و درشت نخواهند شد . زمان لازم براى يك دوره پرورش حدود 40 تا 45 روز است كه از اوايل ارديبهشت با سبز شدن برگها آغاز مىشود . از آغاز دوره پرورش تا پايان آن مراقبتهاى خاصى لازم است كه بايد انجام گيرد . نوغانداران پس از دريافت تخم نوغان ابتدا آن را در محل گرمى قرار داده و پس از بيرون آمدن تخمها و رشد اوليه آنها را به محلى كه تلمبار ناميده مىشود انتقال مىدهند . كرمها در طى دوره رشد خود چهار بار پوست مىاندازند و در اين مدت مرتبا بايد تغذيه شوند . در گذشته براى بيرون آمدن كرمها از تخم ، زنان گيلانى آنها را روى كاغذى چسبانده و كاغذ را روى پوست بدن خود قرار مىدادند تا با استفاده از گرماى بدن زودتر خارج شوند « 52 » . ليكن امروزه آنها را در محلى گرم قرار مىدهند و معمولا براى اين كار از وسايل گرم‌كننده استفاده مىشود . پس از پايان دوره پرورش پيله‌ها را بر حسب رنگ ، سالم بودن و درشتى از يكديگر جدا و طبقه‌بندى مىكنند . پيله حاصله را كه كژ يا كج نام دارد ابتدا كشته و سپس با فروبردن در آب جوش تارهاى ابريشم را از آن جدا كرده و كلاف مىكنند . در حال حاضر نوغانداران محصول ابريشم را عمدتا به صورت پيله به فروش مىرسانند . استان گيلان با وجود اين‌كه مهمترين توليدكننده ابريشم در ايران است اما كمترين فعاليت تبديلى آن را دارد . محصول عمده ابريشم توليدشده در استان به كارخانه‌هاى بافندگى در استانهاى خراسان و يزد و اصفهان فرستاده مىشود . از اينرو صنايع وابسته به ابريشم در گيلان تنها به تبديل پيله به نخ ابريشم محدود مىشود . مهمترين انواع ابريشم بر اساس درجه‌بندى كه سابقا در گيلان شهرت داشت عبارت بودند از ابريشم شعربافى اعلى ، ابريشم شعربافى بغدادى ، علاقه‌بندى ، ابريشم تاجرى ، ابريشم تاى و ابريشم دويل كه پست‌ترين نوع آن بود « 53 » . بدين‌ترتيب در استان گيلان شاهد يكى ديگر از فعاليتهاى اقتصادى

--> ( 49 ) . Pebrine ( 50 ) . نتايج آمارگيرى كشاورزى روستايى سال 1361 ، مركز آمار ايران ، نشريه شماره 939 ، اسفند 1363 . ( 51 ) . آمارنامه استان گيلان ، سازمان برنامه و بودجه استان گيلان ، 1366 . ( 52 ) . ايران و قضيهء ايران ، لرد كرزن ، چاپ دوم ، جلد اول ، صفحهء 487 . ( 53 ) . گنج شايگان ، محمد على جمال‌زاده ، صفحه 29 .